januari 2015

AKKE EN IT DOARPSHUS 

Ik bin Akke de Ka en wy wenje achter it tredde kloksgat fan ‘e toer, ik en myn man Durk. 

Dus. De kûgel is troch de tsjerke. Wol in nij doarpshûs, mar sûnder gymnastykseal. De LB-band koe noch sa hurd blaze en Albert koe noch sa moai prate, it joech neat. De polityk hat besluten. Rie wie foar, mar de rie wie tsjin. It hat yn elts gefal net oan it doarp lein, der is hurd genôch foar fjochte. Harsengymnastyk is der plenty foar dien. De rekkenmasters fan de gemeente ha útrekkene dat it tefolle jild kostet. Dat is no ienkear sa. 

Folle mear as dat it kostet om it âlde gymnastyklokaal noch in kear in bytsje op te laapjen. Om dan mei in pear jier mei goed fatsoen sizze te kinnen dat it op ynstoarten stiet en ticht moat. Omdat der net genôch gebrûk fan makke wurdt. 

Mar wat is genôch? Jo soene ek sizze kinne: hoe minder as it brûkt wurdt, hoe minder as it slyt. Dan binne de kosten foar ûnderhâld ek lytser, no. Omdat ik útsoarte nochal erchtinkend bin en ik froeger op skoalle noch âlderwetsk rekkenjen leard ha, tocht ik, ik moat it rekkensomke fan ‘e gemeente mar ris oerdwaan. En wat tinke jim? Ik kom op in hiele oare útkomst. 

Dit beslút giet de gemeente grou jild kostjen. Folle mear as at se no tinke te besparjen. De útkomst wie skokkend, dames en hearen. De gemeente draait in raar gat yn. Want wat is der oan de hân? Sjoch, jo moatte yn de rekkensom ek de kosten meinimme dy ûntstean trochdat de Riesters aansens net mear oan harren beweging komme kinne. 

Yn myn rekkenmodel gean ik der fan út dat eltse Riester fan fjirtich jier en âlder ferplichte twa oeren gymnastyk yn ‘e wike docht. Yn de gymseal. Wittenskiplik ûndersyk hat oantoand dat minsken dêrtroch oant op hege leeftiid folle fitter bliuwe. En dêr sit de winst. Neat gjin rollators of skûtmobilen. Fersoarchtehuzen kinne ticht. Djoere taksiritten? Net nedich, wy bliuwe de fyts pakken, ek nei ús tachtichste. 

Dus , gemeente, jim kinne no noch werom. Sa net, dan gean ik der fan út dat eltse bewenner in hûn krijt, op gemeentkosten. 

Durks Akke

AKKE SUR MER 

Ik bin Akke de Ka en wy wenje achter it tredde kloksgat fan ‘e toer, ik en myn man Durk. 

Lêsten lies ik yn ‘e krante oer it plan om Holwerd oan see te lizzen, troch de boel dêr iepen te graven. Sa wolle se dêr wat dwaan oan de krimp en de ekonomy foarút helpe. In geniaal plan. En ik seach it fuortendaliks foar my: dit moatte wy hjir yn Rie ek dwaan. Ried aan Zee. 

Foardat der seediken wiene, kaam de see hjir ek oan ta, dus der is neat nijs ûnder de sinne. Sa fier sitte wy hjir himelsbreed ek net by de seedyk wei. By Furdgum de dyk trochstekke, in eintsje grave lâns it Binnenpaad en hup. In moai putsje foar Danny, Frits en Marten. Der sil yn Brussel fêst noch wol ien of oar potsje foar achterbleaune gebieden oer wêze, om dit te bekostigjen. 

Stel je foar: de cruiseskippen lizze oan yn’e jachthaven, dan fansels in seehaven. De haven sil, tink, wol wat útdjippe wurde moatte, want sokke seekastielen stekke djip, mar hawar. Der kin moai in boulevard oanlein wurde by de kant fan it Wiid lâns, fan de haven nei de iisbaan. Dêr moatte allegear restaurantsjes, bars, gokhallen en oar fermaak komme. 

Tink je ris yn, hoefolle wurkgelegenheid dat opsmyt. Dan de iisbaan. Dy ha wy net mear noadich. Ek dizze winter hat der wer gjin iis yn lein, dat we kinne der wol mei ophâlde om dat ding alle winters ûnder wetter te setten. Hat gjin sin mear. Nee, de iisbaan moat útgroeven wurde. It moat in baai wurde. De Baai fan Rie. Mei in sânstrân. De Beach fan Rie. Wat palmbeammen der om hinne – jo kinne tsjinwurdich hiele echte fan plestik krije – en it is amper mear te ûnderskieden fan in tropysk eilân yn de Stille Súdsee. De toeristen komme yn drommen. En foar ús as Riesters ek ideaal: wy hoege net mear nei it Amelân of de Costa del Sol. Wy kinne der op ‘e fyts komme. 

Fansels moat de toer omboud wurde ta fjoertoer, mei mysels as fjoertoerwachter. Ik ha altyd al yn in echte fjoertoer wenje wollen en no hoech ik der net iens foar te ferhúzjen. Durk wol ûnder yn de toer in beachclub iepenje. Hy drinkt al gjin bearenburch mear, mar sangria. 

No is ’t mar te hoopjen dat se dit yn Berltsum, Minnertsgea, Tsjummearum en Doanjum net lêze, want we moatte se net op ideeen bringe dêr. 

Durks Akke

AKKE EN DE GEMEENTENAMME 

Ik bin Akke de Ka en wy wenje achter it tredde kloksgat fan ‘e toer, ik en myn man Durk. 

Grut is goed. Big is beautiful. Dêrom wurdt ús gemeente meikoarten by inoar fage mei it Bildt, Menaam en Littens. En no moatte wy mei syn allen in moaie namme betinke foar de nije gemeente. It sil wol wer wat fantasijleas wurde, bin ik bang. Gemeente Noardwest Fryslân, ried ik. Of it iene of oare sâlteleaze kompromis, lykas Framenbillittenseradiel. 

Wêrom net ris in kear wat originelers. Gemeente Fan Myn Dreamen. Of Gemeente Hatsekidee. Gemeente Toppiejoppie. Of gewoan Gemeente Pils. Doch ris gek, soe ik sizze. Is goed foar it toerisme, want sa’n gemeente, dat wol elkenien mei eigen eagen sjen. Om ta in nije namme te kommen is der dus in hiele kampanje opsetten, dy lanseard is hjir yn Rie. Omdat Rie presys yn it midden blykt te lizzen fan de nije gemeente, ha ik begrepen. It is it geografysk middelpunt. Dit hat fansels sa wêze moatten. 

Yn Frjentsjerteradiel leine wy altyd op it fuottenein, mar no wurde wy it sintrumplak. Sûnder te ferhúzjen. Eigenlik soe de gemeente neamd wurde moatte nei it sintrumplak, dat is gebrûklik. Dus dan wurdt it de gemeente Rie. Of Riesteradiel. Of Riedeo (Rie en omkriten). Mar it kin noch sintraler. Want wat is it middelpunt fan it middelpunt? Krekt. De toer. En wa wennet midden yn ‘e toer? Krekt. Dat is Akke. Iksels, dus. 

Dat it komt derop op del dat de meast foar de hân lizzende namme foar de nije gemeente, dat dat Akkeradiel is. Hawwe wy dat yn ien kear regele en kinne se har fierder de kosten fan dy kampanje besparje. Der sil ek wol in nij gemeentehûs komme moatte, want dat moat fansels op neutraal terrein stean. Stel je foar dat de Bilkerts nei Frjentsjer moatte, of de Frjentsjerters nei Menaam. Dat ferrekke se natuerlik. Der is dan ek mar ien plak dat dêrfoar yn oanmerking komt en dat is it nije sintrumplak. 

Miskien moatte wy hjirmei by de bou fan it nije doarpshûs alfêst rekken hâlde. Dat der ek noch in kloft amtners by yn past. Lêste puntsje by sokke gemeentlike weryndielings is fansels in nije boargemaster. De sittende funktionarissen binne dêrfoar nei myn betinken te licht. Dy ha ommers allinne mar erfaring mei it bestjoeren fan dy lytse gemeentetsjes fan no. Nee, dit ferget in persoan mei in romme blik en in protte erfaring mei it oanstjoeren fan minsken. 

Myn brief is de doar al út. 

Durks Akke.

AKKE FANGT OP 

Ik bin Akke de Ka en wy wenje achter it tredde kloksgat fan ‘e toer, ik en myn man Durk. 

De wrâld sit dochs eigenaardich yn elkoar. Yn Rie is alles fredich en ha wy it goed en op oare plakken is it oarloch en binne de minsken harren libben net seker. Ik en Durk bygelyks sitte der optheden wer komfortabel by, no de toer hielendal opknapt is. Gjin sigerij mear en de muorren binne wer sa stevich as wat. Dat siet ik achter it kloksgat in bytsje te oertinken, doe ’t ik yn ‘e fierte op it Wiid, de kant fan Berltsum út, in lyts rubberboatsje oankommen seach. It siet grôtfol minsken, ek lytse bern en âlden fan dagen. Se wiene trochwiet en stienkâld, dat koe ‘k wol sjen. It boatsje koe mar amper boppe wetter bliuwe. Stadich kaam it tichter by, farde ûnder de brêge troch en sloech doe ôf, de Opslach yn. Dêr stapten al dy lju oan wâl. En dêr stiene se, kompleet helpleas. Ik der op ôf. Se praatten in rare taal, ik ferstie der neat fan. It wie gjin Frysk en it wie gjin Nêderlânsk. Mear yts der tuskenyn. 

Gelokkich wie der ien, dy koe in bytsje Frysk en sa kaam ik der achter dat it Bilkerts wiene. Se wiene op de flecht slein, want harren lân wurdt opheven. It Bildt bestiet aansens net mear troch de gemeentelike weryndielings. It wurdt fan ‘e kaart fage. Mar it Bildtske folk en it Fryske folk kinne net yn ien lân libje, fine se. Dat wurdt oarloch. En no witte se net mear wêr ’t se hinne moatte. In wike lyn wiene se ôfsetten yn ‘e Blikfeart en yntusken wie alle drinken en iten op. Se hiene graach wollen dat it Bildt in autonome regio wurden wie. 

Mar helaas krigen se dêr lucht fan yn Moskou. Hoewol er it ûntkent, is algemien bekend wurden dat president Poetin fan doel is, nei de Krim en East-Oekraïne, no ek it Bildt te anneksjearjen. Net allinne is it it stikje Fryslân dat it tichst by Ruslân leit, it skynt ek sa te wêzen dat Swarte Haan ea stichte is troch tsaar Peter de Grote, doe er op trochreis wie nei Saandam en even fertrêdzje woe. Ik sei dat se no feilich wiene yn Rie en dat se harren gjin soargen mear hoegden te meitsjen. Ik sei dat se nei de flechtlinge-opfang yn Frjentsjer brocht wurde soene, mar dat sloech yn as in bom. Dêr sit de fijân, seine se. 

Dat no ha’k se mar opfongen yn’e toer, want ja, jo kinne sokke minsken net oan harren lot oerlitte. Dit wiene de earsten, mar se fertelden my dat der noch tûzenen mear oan sitte te kommen. 

Durks Akke